Tác giả: Trần Lệ Chiến

Đạo diễn Lê Ánh Tuyết và Biên kịch Trần Lệ Chiến 

Sáng tạo từ niềm tin

Là một người chị, một người đồng nghiệp, tôi luôn trân trọng và dõi theo con đường sự nghiệp của Lê Ánh Tuyết. Tôi cảm nhận thấy tình yêu nghệ thuật trong Tuyết lúc nào cũng cuồn cuộn, ngổn ngang những dự định và khi đã nói ra nghĩa là Tuyết sẽ tìm mọi cách để biến nó thành hiện thực một cách tốt nhất.

 Kể từ khi được phong tặng danh hiệu cao quý - Nghệ sĩ Ưu tú và giữ cương vị là Phó trưởng đoàn Ca nhạc - Nhà hát Tuổi trẻ. Vừa là một ca sĩ, Lê Ánh Tuyêt còn phát huy tốt vai trò của một Đạo diễn. Cô liên tiếp thực hiện những show ca nhạc như: “Khi gió mùa về”, “Tình khúc Lam Phương”… Đặc biệt, là nhạc kịch hướng nghiệp “Trại hoa vàng” ra mắt 2020 với nhiều suất diễn liên tục cháy vé. Không dừng lại ở đó, Lê Ánh Tuyết luôn đau đáu với nghệ thuật cho tuổi thơ. Làm các nào để các em yêu thích nghệ thuật, kéo khán giả nhí đến với sân khấu đồng thời cũng thông qua âm nhạc nghệ thuật để truyền tải cái hay, cái đẹp trong cuộc sống về tình yêu gia đình, bạn bè. Giáo dục thẩm mỹ và truyền tải những thông điệp về  tính nhân văn, lòng vị tha trước những nguy cơ văn hóa độc hại xâm nhập do ảnh huỏng của công nghệ 4.0 đã ít nhiều tiềm ẩn những nguy cơ làm xói mòn đạo đức, lối sống của một bộ phận giới trẻ.

Tin tưởng vào sự tận tâm vì nghệ thuật của Đạo diễn Lê Ánh Tuyết, Ban giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ đã đưa ra chủ trương và định hướng để Tuyết tiếp tục dựng vở “Bầy chim thiên nga”.

Tôi cũng khá bất ngờ khi Lê Ánh Tuyết mời tôi làm biên kịch cho vở diễn này bởi Tuyết vừa thành công với “Trại hoa vàng” nên áp lực cho cả Ê kíp trong đó có tôi là không hề nhẹ. Tôi quen làm kịch bản cho người lớn và đây là vở đầu tiên cho thiếu nhi nên nó cũng khiến tôi trăn trở rất nhiều, nhưng cũng cho tôi cảm giác được trải nghiệm và trở về với thế giới tuổi thơ.

Làm mới bầy chim Thiên nga          

“Bầy chim Thiên nga” xuất hiện lần đầu vào năm 1838, và đã được chuyển thể trên nhiều lĩnh vực nghệ thuật như: vũ kịch ba lê, truyền hình, điện ảnh... làm theo cốt truyện cổ. Ê kíp thực hiện trẻ đã làm mới “Bầy chim Thiên nga” bằng một câu chuyện cổ không giống với những gì đã xuất hiện trước đó đã được Đạo diễn Lê Ánh Tuyết  tính toán rất kỹ khi trao đổi với tôi để biên kịch cho vở diễn. Chúng tôi đã chia sẻ thẳng thắn về mục đích, ý nghĩa, xây dựng tiêu chí nghệ thuật, cũng như chọn những chi tiết đắt giá của cốt truyện để sân khấu hóa, tạo đất diễn cho diễn viên được bộc lộ tài năng của mình. Nội dung kịch bản dựa trên cốt truyện cổ tích, nhưng không quá lệ thuộc vào chi tiết của nội dung một cách máy móc, mà chúng tôi đã đưa vào đó những tình tiết khá thú vị mang hơi thở cuộc sống, mang thông điệp giáo dục, và rất gần gũi với các em, thông qua ngôn ngữ diễn xuất, âm nhạc và lời thoại. Xây dựng thành một tác phẩm nghệ thuật mang phong cách nhạc kịch, kết hợp giữa thần thoại và hiện thực để các em thiếu nhi có những cảm nhận thú vị từ một câu truyện tưởng chừng xưa cũ nhưng lại mang tới những góc nhìn mới mẻ trong nghệ thuật, đồng thời cũng trao cho các em những bài học cuộc sống ý nghĩa.Với cách kể câu chuyện như thế sẽ giúp các em có một không gian thưởng thức nghệ thuật mới lạ, hấp dẫn và cũng là cách để các em tiệm cận gần hơn với nghệ thuật chuyên nghiệp tổng hợp với các loại hình: diễn xuất, nhảy hiện đại, múa bale, hát…

Câu truyện về “Bầy chim thiên nga” là bài học về tình yêu thương, lòng nhân ái, bài học về hạnh phúc, tự do, an lạc…giúp mỗi chúng ta hiểu rằng: sức mạnh của tình yêu thương có thể chiến thắng điều ác, lan tỏa điều thiện tâm, làm cho cuộc sống của mỗi chúng ta thêm tươi đẹp và có ý nghĩa. Đó là thông điệp yêu thương, là điều mà tất cả chúng ta cần phải khắc ghi để có được hạnh phúc trong cuộc đời. Biết trân trọng giá trị của cuộc sống, chúng ta sẽ biết cách đối diện với những khó khăn, biến những thử thách thành sức mạnh để vượt qua những chông gai, bước tới chân trời rộng mở và luôn tràn ngập ánh sáng của: Chân - Thiện - Nhẫn.

Điểm nhấn có lẽ chính là sáng tạo của Đạo diễn. NSƯT Lê Ánh Tuyết khi xây dựng hình ảnh công chúa Li-dơ trong những ngày phải lặng câm và phải chịu đựng sự đau đớn cả về thể xác lẫn tinh thần, thậm chí toàn thân rỉ máu bởi những sợi tầm gai ma,  nhưng nàng vẫn kiên trì chịu đựng những cơn đau hành hạ để đan bằng được những chiếc áo nhằm hóa giải lời nguyền của mụ hoàng hậu độc ác, đưa các anh (vốn đã bị mụ phù thủy biến thành thiên nga) trở lại làm người. Dùng phong cách múa hiện đại cùng đạo cụ là những sợi dây để thể hiện tính cách, tâm trạng của nhân vật, nhưng đồng thời cũng cho thấy sáng tạo của Đạo diễn khi dùng hình tượng này để đưa ra thông điệp của sự kết nối giữa Trời và Đất, giữa con người và vũ trụ mà chính những sợi dây như những mạch máu, gắn kết tình phụ tử, tình anh em trong một gia đình không thể chia cắt. Sợi dây cũng là mối liên hệ giữa quá khứ và hiện tại, giữa mơ và thực, giữa giả và thật, giữa bóng tối và ánh sáng, giữa thiện và ác. Sợi dây dệt nên ước mơ bình yên về một gia đình hạnh phúc với một tương lai tươi sáng.

Trong Nhạc kịch kinh điển, âm nhạc luôn khẳng định vị trí đỉnh cao trong tất cả các bộ môn nghệ thuật, là sự kết tinh của những giá trị nhân văn cao đẹp. Ở “Bầy chim Thiên nga”, Ê kíp thực hiện quyết định sử dụng nhiều phong cách âm nhạc khác nhau, đa dạng về màu sắc, kết hợp giữa âm nhạc cổ điển, âm nhạc đương đại mà ở đó là sự đan cài giữa thanh nhạc và khí nhạc. Cùng với những bản beat quen thuộc là những sáng tác mới dành riêng cho các nhân vật như:  Hồ Thiên nga (Lời việt: Nguyễn Tuấn Nghĩa); Bài hát Công Chúa (Lê Hải Nam); Tâm sự của Hoàng Tử (Lưu Thiên Hương); Bà Tiên vui tính (Lời Việt: Nguyễn Tuấn Nghĩa);  I see the light  - Tangled (Lời Việt: Trần Lệ Chiến); Giàn hỏa thiêu (Nguyễn Tuấn Nghĩa); Những bóng ma ở bãi tha ma(Lưu Hương Giang); Khúc ca cuộc đời (Trần Lệ Chiến). Vì thế, âm nhạc của vở diễn luôn là những xúc cảm mới mẻ thể hiện rõ sắc thái tình cảm của từng nhân vật cũng như từng trường đoạn. Điều đó cũng là chất xúc tác đưa người xem vào mạch cảm xúc của các nhân vật trơng vở diễn với những xúc cảm vui, buồn, hồn nhiên, trầm tư, thân thiện, ác độc… và được đẩy lên cao trào khi công chúa bị đưa lên giàn hỏa thiêu… và cuối cùng cái Thiện cũng thắng cái ác trong hoan ca bằng một lễ hội hoàng cung cùng toàn thể dân chúng mừng ngày đoàn tụ.Theo như nhận xét của khán giả sau đêm công diễn đầu tiên thì lợi thế của chúng tôi chính là âm nhạc nên cách lựa chọn tác phẩm để cover hay đặt hàng những sáng tác mời hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu của vở diễn.

Tận dụng lợi thế của Nhà hát tuổi trẻ là một Nhà hát tổng hợp Ca - Múa -Nhạc - Kịch, Đạo diễn đã quy tụ dàn diễn viên xuất sắc của Nhà hát. Vì thế, các nghệ sĩ có đất diễn để bộc lộ hết sở trường, sở đoản của mình trong từng phân đoạn.

- Ngô Lệ Quyên vai Công chúa Li-dơ: cho người xem đi từ bất ngờ này tới bất ngờ khác. Từ một cô bé vô tư, hồn nhiên trong sáng đến một cô gái đầy nghị lực, ngoan cường, dùng tâm thiện và tấm lòng từ bi để chiến thắng cái ác.

-Nguyễn Quang Trọng vai Hoàng tử Darling: Một hoàng tử đẹp trai, đĩnh đạc, tình cảm sâu sắc.

-Đinh Hương Thủy vai Hoàng hậu: Hương Thủy đã thể hiện rất rõ 2 mặt của một nhân vật, khi gian ác, lừa lọc, lúc lại giả nai, hiền từ.

-Phạm Trung Thạch vai Cận Phù: Vai cận phù có lẽ vô cùng khó để cho người khác thay thế bởi dường như khi xây dựng nhân vật này để tạo cho câu chuyện thêm những tình tiết hấp dẫn cũng là ý đồ của Đạo diễn “đo ni đóng giày” cho nhân vật.

-Nguyễn Thu Nga vai Bà Tiên:  Chẳng có câu chuyện cổ tích nào mà không có nhân vật bà Tiên. Song bà tiên ở Bầy chim Thiên nga sẽ khiến các em thiếu nhi thích thú bởi sự gần gũi, thân thiện và yêu thương trẻ nhỏ, nhưng ẩn sâu vẫn là một người có tính cách rất hài hước, hay trêu đùa bọn trẻ.

-Lâm Đức Anh vai Vua: Vai nhà vua cũng là nhân vật đa tính cách. Nhất là khi nhà Vua bị Hoàng hậu dùng phép thuật khiến ông trở nên nhu nhược răm rắp nghe theo hoàng hậu và không biết đến bất cứ điều gì xảy ra xung quanh, kể cả việc các Hoàng tử, Công chúa đã bị hóa phép và rời khỏi cung điện.

-Nguyễn Tùng Anh, Nguyễn Trường Sơn, Đặng Trần Quỳnh, Nguyễn Hiếu, Văn Hà trong vai 5 anh em hoàng tử: Đây là những chàng hoàng tử đáng yêu. Mỗi người một tính cách, nhưng nổi bật nhất là anh cả Nguyễn Trường Sơn, một người chỉn chu, chăm sóc quan tâm các em, tuy nhiên lại rất hay tủi thân và thường khóc nhè khi bị các em trêu chọc. Cậu hai Đặng Trần Quỳnh là hoàng tử hay ăn, tham ăn và luôn lề mề, không mấy khi nghe lời anh cả. Cậu út Nguyễn Tùng Anh tính tính nhanh nhảu, đôi khi láu táu với cá tính khá mạnh. Tuy nhiên, cả 5 hoàng tử đều rất yêu và chiều em gái út - Công chúa Li-dơ.

- Đặc biệt điểm nhấn diễn xuất về hình thể và múa được ê-kíp các Biên đạo Lâm Yến, Linh An, Mai Lan, Hải Trọng, Lê Văn đã góp phần làm nổi bật tính cách nhân vật cũng như tạo điểm nhấn cho các lớp kịch, nhất là màn múa kinh điển (Ballet) đã được Biên đạo múa Lâm Hải Yến chau chuốt kỹ từng động tác.

-Cùng với các nhân vật chính còn có: Bầy muôn thú, lính gác, dân chúng và các diễn viên khác. Để kể đến thành công của vở diễn, chúng tôi không thể không nhắc tới những nghệ sĩ ẩn mình như: họa sĩ thiết kế, đạo cụ, phục trang, ánh sáng, hậu đài... đã âm thầm đứng sau để “Bầy chim Thên nga”... bay.

Với một tập thể nghệ sĩ diễn viên êkip gần 40 con người nhưng chúng tôi đã cùng cộng cảm, chia sẻ mọi vui buồn và cũng như tranh luận sôi nổi với mục đích cuối cùng là vở diễn đạt hiệu quả tối đa và đêm công diễn đã để lại những ấn tượng khó quên. Rạp hát mùa covid gần như kín chỗ - đó là động lực vô cùng lớn dành cho tập thể Nghệ sĩ, diễn viên Nhà hát tuổi trẻ mà công đầu thuộc về Đạo diễn Lê Ánh Tuyết.

Đó là tình yêu, sự hy sinh của nàng công chúa xinh đẹp  Li-dơ dành cho các anh trai và gia đình của mình. Tính văn học đậm đặc trong “Bầy chim Thiên nga” đã tạo cho diễn viên có cơ hội được thể hiện kỹ năng nghề nghiệp qua từng vai diễn.