Tác giả: Phạm Việt Long

Thời còn chiến tranh, ở Tây Nguyên, nhiều cơ quan phải lao động sản xuất, tự túc lương thực. Các cơ sở sản xuất thường ở gần các “nóc” (bản, làng) của đồng bào dân tộc. Chính vì vậy, cán bộ rất chịu khó học tiếng dân tộc để giao tiếp với đồng bào.

An là một trong những cán bộ ham học tiếng dân tộc như vậy. Khổ nỗi, cứ phải học truyền khẩu khi làm rẫy hoặc gùi cõng, không ghi chép vào sổ sách được, cho nên nhiều khi không thuộc từ. Thế còn đỡ. Học thuộc sai từ mới nguy. Nguy hơn nữa, là có khi bị bạn đùa dai, dạy lệch từ sang nghĩa xấu.

Chuyện là, vào một hôm đi gùi cõng, đang ngồi nghỉ trên đỉnh dốc thì An thấy một người đàn ông dân tộc cõng một gùi sắn cắm cúi bước tới. Đợi ông ta đặt gùi xuống, ngồi lên gốc cây bên cạnh, An mới lại hỏi han, cũng là để luyện từ:

- Lăm la té?

An vừa dứt lời, người đàn ông trừng mắt, đứng phắt dậy, rút con dao cạnh gùi sắn, hươ hươ.

An nhảy lùi lại, mặt xanh như đít nhái.

Vượng, cán bộ lớn tuổi hơn, cùng đi với An, vội đứng ngăn An với người đàn ông nọ. Vượng nói một hồi tiếng dân tộc, An không hiểu gì cả.

Một lúc lâu sau, hoàn hồn, An mới hỏi:

- Anh ơi, thế là thế nào?

- Thế nào nữa. Cậu nói bậy như thế, chưa ăn dao là may đấy.

- Ơ, em hỏi ông ấy “đi đâu đấy” chứ có nói gì bậy đâu ạ!

- Đồ ngọng ơi, “đi đâu đấy” phải nói là “Lăm la lé?”, chứ ai bảo cậu nói là “Lăm la té?”.

- Thế “Lăm la té” là gì ạ?

- Là cái con tườu...

- Là con tườu hở anh?

- Cậu là con tườu ấy.

- Thế “Lăm la té” là gì ạ?

- Là “đi đ... nhau” chứ là gì nữa!

- Giời ơi, thằng Hồng nó dạy em “Lăm la té” là “Đi đâu đấy” có chết không! Em nhớ rồi, “Lé” chứ không phải là “Té”...

- Sợ hết hồn chưa? Té đái trong quần chưa? Lé với chả té...

- Ối giời ôi, anh lại nói Té rồi, em lạy anh!...