Với người viết bài này, 20 năm qua đã có một vinh dự lớn là được gần gũi học tập và giúp việc nhiều vị lão thành cách mạng, nhân sĩ trí thức, nhà văn hóa, khoa học tiêu biểu, trong đó có nhà văn hóa vô cùng khả kính là GS. AHLĐ Vũ Khiêu. 

Những năm tháng được gần gũi học tập đã giúp chúng tôi có cơ hội được tìm hiểu nghiên cứu những tư liệu, tác phẩm quý GS. AHLĐ Vũ Khiêu và được trực tiếp nghe, biết đến nhiều nhận xét, đánh giá của những học giả uy tín trong và ngoài nước về ông. Trong đó, phần lớn có chung nhận xét, GS. AHLĐ Vũ Khiêu là một trí thức lớn hội tụ nhiều phẩm chất cao đẹp của thời đại: có tư duy uyên bác, tầm nhìn xa trông rộng, tâm huyết với sự nghiệp cách mạnh, khát vọng dân tộc chân chính, luôn gần gũi và gắn bó với các tầng lớp nhân dân…Những người đến với Giáo sư dù là chính khách hay những người dần bình thường đều được Giáo sư đón tiếp nồng hậu với tấm lòng chân thành nhất.

Bức chân dung GS. AHLĐ Vũ Khiêu ghép từ hơn 10.800 bức ảnh nhỏ

Những tấm ảnh nhỏ hiện ra rõ rệt khi nhìn gần 

Giáo sư luôn tự hào về cuộc sống vật chất có phần thanh đạm của mình nhưng đổi lại Giáo sư có hàng ngàn, hàng vạn bạn bè thân hữu khắp các vùng miền của đất nước, cùng đồng tâm, đồng chí với ông đang hàng ngày hàng giờ nỗ lực nghiên cứu học tập, lao động, sáng tạo đóng góp công sức, trí tuệ, tinh thần và vật chất cho nền văn hiến Việt trường tồn phát triển mãi mãi. Giáo sư lấy đó làm niềm tin yêu cuộc sống làm động lực nghiên cứu sáng tạo không ngừng.

Cho đến tận bây giờ, người viết bài này vẫn không quên được những ấn tượng về lần đầu được tiếp xúc và được Giáo sư trò chuyện thân mật trong thư phòng. Năm đó, tình cờ tôi đọc trên báo thấy tin bài viết của Giáo sư với nhan đề “Trời đã hại tôi” kể về sự ra đi đột ngột của một cậu sinh viên giúp việc cho Giáo sư. Xúc động khi biết Giáo sư đã đưa ảnh của cậu sinh viên về nhà mình để thờ như một thành viên trong gia đình, tôi đã đến xin được gặp Giáo sư dù chỉ một lần vì lòng ngưỡng mộ. Chưa một lần được gặp, vậy mà lần đầu Giáo sư đã dành những tình cảm nồng hậu để tiếp một cậu sinh viên nhà quê mới ra trường còn ngơ ngác chưa biết cách xưng hô như thế nào với Giáo sư. Giáo sư thăm hỏi từng thành viên trong gia đình tôi, hỏi về tình hình công việc của tôi hiện tại. Và Giáo sư bỗng tươi cười khi biết tôi đang giúp việc đồng chí Nguyễn Văn Trân, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Trung ương Hội Sinh Vật Cảnh Việt Nam, Nhà báo Đỗ Phượng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Tổng Giám đốc TTXVN, Phó chủ tịch Trung ương Hội Sinh Vật Cảnh Việt Nam cùng nhiều vị lão thành khác là những người bạn tri kỷ của Giáo sư. Thế là, Giáo sư gọi người giúp việc mang giấy và đề tặng ngay một đôi câu đối “làm quà” gặp mặt:

“Thiên thu hoa thảo bồi Nguyên khí

Tứ bích đồ thư thiện chính tâm”.

Ra về, Giáo sư tiễn ra tận cổng và căn dặn: “bất cứ khi nào rảnh cháu cũng có thể đến gặp và nói chuyện với bác nhé”. Vậy là từ đó, tôi có nhân duyên được qua lại thăm Giáo sư vào những khi lễ tết hay những lúc có công việc của Hội cần xin ý kiến Giáo sư. Mỗi khi gia đình tôi có công to việc lớn đều được Giáo sư tặng câu đối động viên.

Xúc động trước một nhân cách lớn như GS. AHLĐ Vũ Khiêu, tôi cùng các cộng sự của mình đã lên kế hoạch làm tác phẩm chân dung GS. AHLĐ Vũ Khiêu được ghép từ hàng ngàn tấm ảnh nhỏ, thể hiện đầy đủ những khoảnh khắc của về Giáo sư với muôn tình bạn trong hơn 100 năm qua.

Tác giả bài viết trong dịp phỏng vấn GS. AHLĐ Vũ Khiêu năm 2016 

Với hàng vạn bức ảnh tư liệu do chúng tôi tự sưu tầm, do gia đình và phòng ảnh TTXVN cung cấp, sau một thời gian chuẩn bị và thực hiện, bức chân dung có kích thước 1,2m x 1,5m được ghép từ 10.800 bức chân dung nhỏ, ngoài 1.500 hình ảnh của GS. AHLĐ Vũ Khiêu qua các thời kỳ còn có hơn 30.000 hình ảnh về bạn bè của Giáo sư đã toát lên ý nghĩa  Giáo sư với muôn tình bạn. Bức chân dung khắc họa Giáo sư dù đẫ Bách niên vẫn đang miệt mài thầm lặng nghiên cứu khoa học trong thư phòng, nơi lưu giữ nhiều công trình, tác phẩm nổi tiếng ghi nhận sự cống hiến lớn lao của ông đối với nền văn hóa nước nhà như: Văn hiến Việt, Tổng tập Thăng Long – Hà Nội, Anh hùng và Nghệ sĩ…

Từ trong sâu thẳm tâm hồn của những người thực hiện công việc trên, chúng tôi luôn cầu chúc Giáo sư mãi “Trường Lạc – Vĩnh Khang” và tiếp tục có nhiều đóng góp to lớn hơn nữa cho nền văn hóa Việt Nam:

“Liêm trinh, minh triết thâu kim cổ

Nghệ sĩ, anh hùng vạn đại ca”

Giáo sư - Anh hùng Lao động Vũ Khiêu sinh ngày 19/9/1916 tại làng Hành Thiện (xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường), vùng đất địa linh nhân kiệt có bề dày truyền thống văn hiến và cách mạng của tỉnh Nam Định. Giáo sư là người ham học và học giỏi từ khi còn rất nhỏ. Tốt nghiệp tú tài trường Bonnal tại Hải Phòng, ngoài việc học ở thầy, ở lớp, giáo sư luôn luôn tự học, tự nghiên cứu để có một khối lượng kiến thức đồ sộ, sâu rộng. Với lòng yêu nước nồng nàn, giáo sư đã tham gia hoạt động cách mạng từ rất sớm, đã từng làm việc với nhiều văn nghệ sĩ, nhân sĩ trí thức nổi tiếng như Thế Lữ, Thanh Tịnh, Trần Dần, Nguyễn Xuân Khoát, Tô Ngọc Vân…Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, giáo sư đã đảm nhận nhiều trọng trách như Phó Tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Khoa học và Xã hội Việt Nam… và tham gia rất nhiều hoạt động đối ngoại lớn của đất nước.

Giáo sư Vũ Khiêu là người có kiến thức xã hội rộng lớn, thâm sâu và đứng đầu, bậc thầy của một số lĩnh vực nghiên cứu như Mỹ học, Xã hội học, các thể loại cổ văn, là người đầu tiên đặt nền móng cho sự phát triển của ngành xã hội học Việt Nam. Giáo sư đã từng giảng dạy tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và nhiều trường đại học, viện nghiên cứu hàng đầu của nước ta; đã viết, sáng tác, sáng tạo hàng trăm tác phẩm và nhiều công trình nghiên cứu khoa học lớn.

Là một nhà hoạt động cách mạng lão thành, một nhân sĩ, trí thức, một nhà khoa học lớn và tiêu biểu của đất nước, giáo sư Vũ Khiêu đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý: Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996, danh hiệu Anh hùng Lao động năm 2000, Huân chương Độc lập hạng Nhất năm 2006 và nhiều danh hiệu cao quý khác. Cao Phong là phong thái cao cả, chữ mà Cao Bá Quát dùng ngợi ca Chu Văn An, người thầy tiêu biểu, tấm gương lớn của lịch sử dân tộc. Trân trọng Chu Văn An và ý nghĩa chữ của Cao Bá Quát, ông lấy bút danh đầu tiên là Cao Phong làm động lực thôi thúc học tập, nghiên cứu và cống hiến tâm lực, trí tuệ cho non sông đất nước.